Bibliografia

Willi Hennig, Phylogenetic Systematics Univ. of Illinois Press 1966; wzn. 1999

Tekst założycielski kladystyki — i wbrew rozpowszechnionej informacji nie jest to przekład niemieckiego Grundzüge z 1950 roku, lecz wersja napisana przez Henniga na nowo. Lektura ciężka, ale wszystko, co przyszło potem, jest komentarzem do niej.

David L. Hull, Science as a Process Univ. of Chicago Press 1988

Wojnę taksonomii numerycznej, kladystyki i taksonomii ewolucyjnej Hull opisał jednocześnie jako filozof nauki i jako obserwator środowiska. Najlepsza istniejąca socjologia rewolucji kladystycznej — i rzadki przypadek książki filozoficznej, którą czyta się jak reportaż.

Ernst Mayr, The Growth of Biological Thought Belknap / Harvard UP 1982

974 strony autorskiej historii biologii, pisanej przez jednego z głównych uczestników sporów, które opisuje. Stronniczość jest jawna i po części stanowi wartość — Mayr wie, o co się biło. Traktować jako źródło, nie jako bezstronny podręcznik. Po polsku tej książki nie ma; są za to Podstawy systematyki zwierząt (PWN 1974) i To jest biologia (Prószyński 2002).

Peter F. Stevens, The Development of Biological Systematics Columbia UP 1994

Archiwalna rekonstrukcja tego, czym był „system naturalny" przed Darwinem, na przykładzie Antoine-Laurenta de Jussieu. Dla kogoś, kto chce zrozumieć, dlaczego przeddarwinowska systematyka nie była po prostu błędna.

Mary P. Winsor, Reading the Shape of Nature Univ. of Chicago Press 1991

Klasyfikacja jako praktyka instytucjonalna: szafy, etykiety, asystenci i polityka muzeum Agassiza. Korekta dla historii pisanych wyłącznie z poziomu idei.

Andrew V. Z. Brower, Randall T. Schuh, Biological Systematics wyd. 3, Cornell UP 2020

Aktualny standardowy podręcznik akademicki — wyraźnie kladystyczny, z nowymi rozdziałami o pojęciach gatunku i zegarach molekularnych. Punkt wyjścia, jeśli ma być tylko jedna książka o metodzie. Kolejność nazwisk odwrócona względem wydania drugiego (Schuh & Brower 2009).

E. O. Wiley, Bruce S. Lieberman, Phylogenetics wyd. 2, Wiley-Blackwell 2011

Teoria kladystyczna traktowana jako teoria, nie jako przepis na przeprowadzenie analizy. Wydanie pierwsze (1981) nosiło tytuł z rodzajnikiem — Phylogenetics: The Theory and Practice… — i bywa cytowane na oba sposoby.

Joseph Felsenstein, Inferring Phylogenies Sinauer 2004

Kompendium statystycznych metod rekonstrukcji filogenezy, wciąż bez konkurencji jako ujęcie całościowe. Drugiego wydania nie ma; po przejęciu Sinauera przez OUP sprzedawane pod tym drugim znakiem.

Ziheng Yang, Molecular Evolution: A Statistical Approach Oxford UP 2014

Najwyższe wymagania matematyczne na całej liście — wiarygodność i wnioskowanie bayesowskie w filogenetyce molekularnej. Nie mylić z wcześniejszym Computational Molecular Evolution (2006) tego samego autora.

Pablo A. Goloboff, Phylogenetic Analysis of Morphological Data CRC Press 2022

Autor programu TNT o parsymonii i danych morfologicznych. Technicznie bezkompromisowe; przydatne wszędzie tam, gdzie dane molekularne nie istnieją — czyli w paleontologii.

John S. Wilkins, Species: The Evolution of the Idea wyd. 2, CRC Press 2018

Dzieje pojęcia gatunku od Arystotelesa, erudycyjne i uczciwe wobec sporów. Uwaga na tytuł: wydanie pierwsze (Univ. of California Press 2009) nazywało się Species: A History of the Idea — szukając starego tytułu, nie znajdzie się wersji aktualnej.

Frank E. Zachos, Species Concepts in Biology Springer 2016

Najbardziej rygorystyczna jednoautorska synteza koncepcji gatunku po Wilkinsie, pisana przez czynnego teriologa z filozoficzną starannością.

Richard A. Richards, The Species Problem: A Philosophical Analysis Cambridge UP 2010

Filozofia analityczna biologii po stronie pluralizmu gatunkowego. Zakłada obycie z aparatem filozoficznym — to nie jest książka wprowadzająca.

Q. D. Wheeler, R. Meier (red.), Species Concepts and Phylogenetic Theory: A Debate Columbia UP 2000

Format stanowisko–replika między głównymi uczestnikami sporu. Najczystsze możliwe wejście w temat: widać dokładnie, gdzie przebiegają linie podziału i dlaczego.

Brent D. Mishler, What, if anything, are species? CRC Press 2021

Krótki (168 s.) i radykalny wywód za porzuceniem rangi gatunku w ogóle, na rzecz nazwanych klad. Nie trzeba się zgadzać, żeby uznać argument za konieczny do przemyślenia.

Open access

Olivier Rieppel, Phylogenetic Systematics: Haeckel to Hennig CRC Press 2016

Niemiecka linia rozwojowa filogenetyki, zwykle pomijana w ujęciach anglosaskich. Najlepsza korekta dla wyobrażenia, że Hennig pojawił się znikąd.

Igor Ya. Pavlinov, Biological Systematics: History and Theory CRC Press 2021

Rosyjska tradycja teoretyczna, w anglojęzycznych spisach lektur praktycznie nieobecna. Autor rozwinął ją w serię o nomenklaturze (2022), problemie gatunku (2023) i hierarchii (2026).

D. M. Williams, Q. D. Wheeler (red.), The New Taxonomy: A Science Reimagined CRC Press 2025

Aktualny bilans stanu dyscypliny: misja, cyberinfrastruktura, rola muzeów. Uwaga: to inna książka niż The New Taxonomy pod redakcją samego Wheelera z 2008 roku, a nie jej wydanie drugie.

Quentin D. Wheeler, Species, Science and Society Routledge 2024

Najlepsza pojedyncza książka o taxonomic impediment — zapaści kadrowej i finansowej taksonomii w momencie, gdy jest najbardziej potrzebna. Merytorycznie poważna, ale ton bliższy manifestowi niż monografii; wydawca adresuje ją także poza dziedzinę.

International Code of Zoological Nomenclature wyd. 4, ICZN 1999

Obowiązuje od 1 stycznia 2000; poprawki z 2012 dotyczą publikacji elektronicznej. Wydanie piąte jest w przygotowaniu (Komisja prowadzi publiczne wiki), ale na sierpień 2026 pozostaje nieopublikowane.

International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Madrid Code) Regnum Vegetabile 162, Univ. of Chicago Press 2025

Przyjęty na kongresie w Madrycie w lipcu 2024, zastąpił Shenzhen Code z 2018. Zmienił się także wydawca serii Regnum Vegetabile — szukanie u Koeltza nie da rezultatu.

Elaine Svenonius, The Intellectual Foundation of Information Organization MIT Press 2000; pb. 2009

Najlepsza książka teoretyczna w dziedzinie: katalogowanie, indeksowanie i klasyfikacja ujęte jako „języki bibliograficzne" z własną semantyką i składnią. Jeśli tylko jedna pozycja z tego działu — ta. (Widniejący na stronie wydawcy William Y. Arms jest redaktorem serii, nie współautorem.)

Hope A. Olson, The Power to Name Kluwer 2002; reprint Springer 2010

Poststrukturalistyczna i feministyczna krytyka opracowania przedmiotowego: co dokładnie wykluczają LCSH i klasyfikacja dziesiętna oraz jakim kosztem. Konieczna przeciwwaga dla Svenonius. Uwaga: podtytuł książki brzmi Locating the Limits of Subject Representation in Libraries; wersja „Representation in Library Catalogs" to tytuł jej artykułu w „Signs" z 2001 roku.

Claudio Gnoli, Introduction to Knowledge Organization Facet 2020

Krótki (148 s.) i gęsty przegląd organizacji wiedzy jako dyscypliny. Uwaga na częstą pomyłkę: autorem nie jest Birger Hjørland — ta atrybucja krąży po sieci i po listach lektur.

Birger Hjørland, Information Seeking and Subject Representation Greenwood 1997 · ISKO Encyclopedia of Knowledge Organization ISKO, od 2016

Monografia to wykład programu analizy dziedzinowej. Encyklopedia — recenzowana, podpisana, datowana i wersjonowana — jest dziś najlepszym bieżącym źródłem referencyjnym dziedziny i jest darmowa (isko.org/cyclo).

Open access

Robert J. Glushko (red.), The Discipline of Organizing Professional Edition, wyd. 4, O'Reilly 2016

Próba syntezy dwunastu dyscyplin zajmujących się „systemami organizującymi" — od bibliotekoznawstwa po data science. Kupować wyłącznie edycję Professional: pozostałe warianty nie mają pełnego aparatu przypisów.

Melanie Feinberg, Everyday Adventures with Unruly Data MIT Press 2022

Siedem par esejów o tym, co się dzieje, gdy dane nie chcą wejść w schemat: przypadkowość, obiektywność, ekwiwalencja, interoperacyjność, etykieta. Forma eseistyczna, treść w pełni naukowa.

S. R. Ranganathan, Prolegomena to Library Classification wyd. 3, Asia Publishing House 1967

Kanony, fasety i postulaty w pełnym wykładzie — wydanie trzecie, przygotowane z M. A. Gopinathem, jest tym, po które sięgnąć. Trudne, ale to fundament wszystkiego, co dziś nazywa się klasyfikacją fasetową, łącznie z filtrami w sklepach internetowych.

Brian C. Vickery, Faceted Classification Aslib 1960

Metoda Classification Research Group w postaci praktycznej. To osobna książka od jego Classification and Indexing in Science (Butterworths, wyd. 3 1975) — bywają zlewane w jedną pozycję w spisach lektur.

Dagobert Soergel, Organizing Information Academic Press 1985

Formalne ujęcie struktury encji, atrybutów i języków indeksowych. Nakład dawno wyczerpany, wciąż niedościgniony pod względem ścisłości — warto poszukać w antykwariacie.

Heather Hedden, The Accidental Taxonomist wyd. 3, Information Today 2022

Mimo lekkiego tytułu: 500-stronicowy podręcznik warsztatowy — formy terminów, typy relacji, SKOS, oprogramowanie, a także sam zawód taksonomisty. Standard w firmach; wydanie trzecie jest aktualne.

Helen Lippell (red.), Taxonomies Facet 2022

Studia przypadków od praktyków: zakres projektu, testy z użytkownikami, walidacja, governance, dobór narzędzi, wrażliwość kulturowa, wyszukiwanie w przedsiębiorstwie. Najlepsze uzupełnienie Hedden.

Patrick Lambe, Organising Knowledge Chandos 2007

Taksonomia osadzona w teorii organizacji, nie w bibliotekoznawstwie. Przydatna głównie wtedy, gdy projekt taksonomiczny trzeba uzasadnić przed zarządem, a nie przed katalogerem.

J. Aitchison, A. Gilchrist, D. Bawden, Thesaurus Construction and Use wyd. 4, Aslib 2000

Podręcznik budowy tezaurusa: analiza fasetowa, typy relacji, prezentacja, utrzymanie. Wydanie czwarte jest ostatnim — Bawden dołączył właśnie przy nim.

Daniel N. Joudrey, The Organization of Information wyd. 5, Libraries Unlimited 2025

Obszerny podręcznik akademicki, z nowym rozdziałem o LRM, Records-in-Contexts i sieci semantycznej. Uwaga: wydanie piąte (wrzesień 2025) jest jednoautorskie — cytowanie „Taylor & Joudrey" odnosi się już tylko do wydań wcześniejszych.

L. Rosenfeld, P. Morville, J. Arango, Information Architecture: For the Web and Beyond wyd. 4, O'Reilly 2015

Kanon architektury informacji, w tym wydaniu rozszerzony poza serwis WWW. Wydania piątego nie ma i nic nie wskazuje, by miało powstać.

John F. Sowa, Knowledge Representation Brooks/Cole 2000

Logika, ontologia w sensie filozoficznym i grafy konceptualne w jednym, wymagającym tomie. Nakład wyczerpany; spis treści i indeks autor udostępnia na jfsowa.com/krbook.

R. Arp, B. Smith, A. D. Spear, Building Ontologies with Basic Formal Ontology MIT Press 2015

Realistyczna metodologia ontologii górnego poziomu dla dziedzin naukowych i biomedycznych. Ścisła alternatywa dla doraźnego modelowania „pod projekt".

D. Allemang, J. Hendler, F. Gandon, Semantic Web for the Working Ontologist wyd. 3, ACM Books 2020

RDF, RDFS i OWL od strony osoby, która ma to faktycznie zamodelować. Gandon dołączył dopiero przy wydaniu trzecim — wcześniejsze wyszły u Morgana Kaufmanna.

Panos Alexopoulos, Semantic Modeling for Data O'Reilly 2020

Wieloznaczność, nieostrość, granularność i kompromisy modelowania — potraktowane serio i bez marketingowego tonu, który psuje większość literatury o semantyce w przemyśle.

M. Kejriwal, C. A. Knoblock, P. Szekely, Knowledge Graphs MIT Press 2021

Pomost od słowników kontrolowanych do uczenia maszynowego: ekstrakcja informacji, ujednoznacznianie encji, osadzenia, uzupełnianie grafu. Darmowa alternatywa: Aidan Hogan i in., Knowledge Graphs (Springer 2021, kgbook.org).

Geoffrey C. Bowker, Susan Leigh Star, Sorting Things Out MIT Press 1999

Książka założycielska całego nurtu: Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób, klasyfikacje czynności pielęgniarskich, kategorie rasowe apartheidu. Stąd zdanie, które warto zapamiętać: każdy standard i każda kategoria dowartościowuje jeden punkt widzenia i ucisza inny.

Michel Foucault, Słowa i rzeczy. Archeologia nauk humanistycznych 1966; przeł. T. Komendant, słowo/obraz terytoria 2000, wyd. jednotomowe 2006

Historia epistem, które umożliwiły „historię naturalną", „gramatykę ogólną" i „analizę bogactw". Otwiera ją Borgesowska encyklopedia chińska. Ciekawostka: przekład angielski z 1970 do dziś nie ma ustalonego tłumacza.

Wydanie polskie

É. Durkheim, M. Mauss, O niektórych pierwotnych formach klasyfikacji 1903; przeł. J. Szacki, w: Socjologia i antropologia, PWN 1973, wzn. KR 2001

Teza, że klasyfikacja logiczna jest modelowana na klasyfikacji społecznej. Warto czytać razem ze wstępem Rodneya Needhama do wydania angielskiego, który jest jednocześnie druzgocącą krytyką tej tezy.

Wydanie polskie

Mary Douglas, Czystość i zmaza 1966; przeł. M. Bucholc, PIW 2007, wzn. 2026

Brud to „materia nie na swoim miejscu": wierzenia dotyczące nieczystości jako mechanizm egzekwowania schematu klasyfikacyjnego, a anomalie — jak zwierzęta obrzydliwe z Księgi Kapłańskiej — jako punkty jego napięcia.

Wydanie polskie

Jorge Luis Borges, Analityczny język Johna Wilkinsa pierwodruk „La Nación", 8 II 1942; w tomie Otras inquisiciones, 1952

Kilka stron, z których wzięło się właściwie wszystko powyżej. Źródło Niebiańskiej Encyklopedii Dobrotliwej Wiedzy — czyli tego podziału zwierząt, od którego Foucault zaczyna swoją książkę.

Wydanie polskie

George Lakoff, Kobiety, ogień i rzeczy niebezpieczne 1987; przeł. M. Buchta, A. Kotarba, A. Skucińska, red. nauk. E. Tabakowska, Universitas 2011

Demontaż klasycznej teorii kategorii jako zbioru warunków koniecznych i wystarczających, zbudowany na prototypach Rosch i klasach rzeczownikowych języka dyirbal. 624 strony i ani jednej łatwej.

Wydanie polskie

Gregory L. Murphy, The Big Book of Concepts MIT Press 2002

Trzeźwa przeciwwaga po stronie psychologii eksperymentalnej: synteza badań nad prototypami, egzemplarzami, pojęciami teoretycznymi i strukturą hierarchiczną. Tam, gdzie Lakoff przekonuje, Murphy sprawdza.

Brent Berlin, Ethnobiological Classification Princeton UP 1992

Argument za uniwersalną, rangową strukturą klasyfikacji ludowych — od „nieoznaczonego początku" przez formy życiowe po rodzaje i gatunki — śledzącą rzeczywiste nieciągłości w przyrodzie.

Scott Atran, Cognitive Foundations of Natural History Cambridge UP 1990

Folkbiologia jako uniwersalium poznawcze, wraz z jej esencjalistycznym przywiązaniem do „gatunku", i historia tego, jak systematyka naukowa z niej wyrosła, by się z nią rozejść.

John Dupré, The Disorder of Things Harvard UP 1993

„Promiscuous realism": istnieje wiele równie uprawnionych, krzyżujących się podziałów organizmów na rodzaje i żaden nie jest uprzywilejowany. Najostrzejsza filozoficzna odpowiedź na pytanie, czy taksonomia odkrywa, czy wytwarza.

Ian Hacking, The Social Construction of What? Harvard UP 1999 · Historical Ontology Harvard UP 2002

„Efekty pętlowe" i „wymyślanie ludzi": klasyfikowanie osób zmienia osoby klasyfikowane, co odróżnia kategorie ludzkie od kategorii kwarków. Po polsku istnieje obszerny fragment pierwszej z tych książek — przeł. E. Bińczyk — w tomie Horyzonty konstruktywizmu (UMK 2015).

Nelson Goodman, Jak tworzymy świat 1978; przeł. M. Szczubiałka, Aletheia 1997

Komponowanie, rozkładanie, ważenie i porządkowanie jako operacje, którymi światy się wytwarza, a nie zastaje. Krótka i gęsta; dla kogoś, kto lubi, gdy filozofia jest napisana zwięźle.

Wydanie polskie

Umberto Eco, Od drzewa do labiryntu 2007; przeł. G. Jurkowlaniec i in., Aletheia 2009

Długi dowód na to, że Porfiriuszowe drzewo podziałów dychotomicznych zawsze załamuje się w encyklopedyczny labirynt. Zob. też W poszukiwaniu języka uniwersalnego (1993; przeł. W. Soliński, Marabut / Volumen 2002) — o Wilkinsie, Dalgarno, Lullusie i Leibnizu.

Wydanie polskie

Ann Blair, Too Much to Know Yale UP 2010

Nadmiar informacji w epoce nowożytnej i technologie, które go opanowały: notatka, florilegium, indeks, sylwa. Skuteczne lekarstwo na przekonanie, że przeciążenie informacyjne wynalazł internet.

Markus Krajewski, Paper Machines: About Cards & Catalogs, 1548–1929 2002; przeł. P. Krapp, MIT Press 2011

Karta katalogowa jako uniwersalna maszyna papierowa — od Gessnera do Deweya. Medioznawcza prehistoria bazy danych, napisana z niemiecką skrupulatnością i zaskakującym humorem.

Jack Goody, Poskromienie myśli nieoswojonej 1977; przeł. M. Szuster, PIW 2011

Lista, tabela i formuła jako graficzne technologie wytwarzające myślenie taksonomiczne — a przy okazji atak na samo przeciwstawienie umysłu „dzikiego" i „oswojonego".

Wydanie polskie

Lisbet Koerner, Linnaeus: Nature and Nation Harvard UP 1999

Systematyka linneuszowska jako przedsięwzięcie szwedzkiej ekonomii kameralistycznej i polityki substytucji importu, a nie bezinteresowna historia naturalna. Najlepsza pojedyncza książka o Linneuszu.

Lorraine Daston, Peter Galison, Objectivity Zone Books 2007 · Rules Princeton UP 2022

Pierwsza: historia cnót epistemicznych odczytana z atlasów naukowych — czyli z tego, jak klasa dostaje swój wzorzec. Druga: reguły grube i cienkie, oraz co się dzieje, gdy próbuje się je zautomatyzować.

James C. Scott, Seeing Like a State Yale UP 1998

Czytelność jako podstawowy projekt państwa: kataster, obowiązkowe nazwiska, leśnictwo naukowe i niszczenie mētis przez uproszczenie administracyjne. Po polsku niedostępna; ukazało się natomiast Jak udomowiono człowieka (PWN 2020).

Alain Desrosières, The Politics of Large Numbers 1993; przeł. C. Naish, Harvard UP 1998

Kategorie statystyczne — bezrobocie, ubóstwo, klasa społeczno-zawodowa — jako jednocześnie konstruowane i urzeczywistniane, prześledzone przez cztery narodowe tradycje statystyczne.

Paul Schor, Counting Americans 2009; przeł. L. A. Weiss, Oxford UP 2017

Dwa stulecia kategorii rasowych i etnicznych w spisie powszechnym USA jako instrumentu rządzenia. Praca archiwalna, nie esej — widać, jak kategoria zmienia się z dekady na dekadę i dlaczego.

Allan V. Horwitz, DSM: A History of Psychiatry's Bible Johns Hopkins UP 2021

Zwięzła (232 s.) historia wahań DSM między klasyfikacją etiologiczną a objawową. Najlepsza pojedyncza książka o klasyfikacji medycznej jako polityce instytucjonalnej.

Wendy Hui Kyong Chun, Discriminating Data MIT Press 2021

Eugeniczna i segregacyjna genealogia operacji statystycznych — korelacji, homofilii, klasteryzacji — na których pracują dzisiejsze klasyfikatory uczenia maszynowego. Teza: dyskryminacja siedzi w metodzie, nie w danych.

Marion Fourcade, Kieran Healy, The Ordinal Society Harvard UP 2024

Jak cyfrowy kapitalizm zamienia ludzi w jednostki porównywalne, punktowane i ustawiane w szeregu — i jak „ordynalizacja" przemienia odziedziczoną przewagę w zasługę. Naturalny następca Bowkera i Star.

Barbara Sosińska-Kalata, Klasyfikacja. Struktury organizacji wiedzy, piśmiennictwa i zasobów informacyjnych Wyd. SBP 2002

Systematyczny wykład teorii klasyfikacji — od klasyfikacji filozoficznych i naukowych przez UKD po schematy fasetowe. W polskim piśmiennictwie pełni mniej więcej tę rolę, co Svenonius w anglojęzycznym.

Wydanie polskie

Jadwiga Woźniak, Kategoryzacja. Studium z teorii języków informacyjno-wyszukiwawczych Wyd. SBP 2000

Kategoryzacja — w tym teoria prototypów — zastosowana do budowy języków informacyjnych. Najbliższy polski odpowiednik problematyki Lakoffa, tyle że po stronie nauki o informacji.

Wydanie polskie

Jadwiga Woźniak-Kasperek, Wiedza i język informacyjny w paradygmacie sieciowym Wyd. SBP 2011 · Podstawy budowy tezaurusa Wyd. SBP 2005

Pierwsza: rewizja teorii języków informacyjnych w warunkach sieci semantycznej i katalogów online. Druga: konkretna metodyka konstruowania tezaurusa — relacje, kontrola słownictwa, utrzymanie.

Wydanie polskie

Bożenna Bojar (red.), Słownik encyklopedyczny informacji, języków i systemów informacyjno-wyszukiwawczych Wyd. SBP 2002

Podstawowe polskie kompendium terminologiczne dziedziny. Bez niego trudno czytać resztę polskiego piśmiennictwa spójnie — terminologia bywa tu nieoczywista.

Wydanie polskie

Wiesław Babik (red.), Nauka o informacji Wyd. SBP 2016

Największy współczesny polski podręcznik akademicki dyscypliny (711 s.), z rozbudowanymi partiami o organizacji wiedzy i językach informacyjnych. Tego samego autora Słowa kluczowe (WUJ 2010) — monografia języków słów kluczowych.

Wydanie polskie

Adam Łysakowski, Katalog przedmiotowy. Część 1: Teoria wyd. nowe pod red. J. Woźniak-Kasperek, Wyd. SBP 2002

Reedycja fundamentalnej polskiej pracy z teorii opracowania przedmiotowego. Pozycja historyczna, ale czytana do dziś — i wciąż cytowana w sporach o hasła przedmiotowe.

Wydanie polskie

Czesław Błaszak (red.), Zoologia PWN 2009–2015

Wielotomowy podręcznik akademicki systematyki zwierząt — bezkręgowce, szczękoczułkopodobne i skorupiaki, tchawkodyszne, szkarłupnie i płazy. Najpoważniejsze współczesne polskie dzieło tego typu.

Wydanie polskie

Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski, Botanika, t. 2: Systematyka PWN, od 1993

Standardowy podręcznik uniwersytecki systematyki prokariontów, grzybów i roślin, w kolejnych wydaniach uwzględniający systematykę molekularną.

Wydanie polskie

Jerzy Dzik, Dzieje życia na Ziemi. Wprowadzenie do paleobiologii PWN 1992; wyd. 4 zaktualizowane 2022

Autorski wykład paleobiologii z bardzo mocnym komponentem teorii gatunku, filogenezy i praktyki klasyfikowania form kopalnych. Pisany bez taryfy ulgowej dla czytelnika.

Wydanie polskie

Adam Urbanek, Jedno istnieje tylko zwierzę… Myśli przewodnie biologii porównawczej Muzeum i Instytut Zoologii PAN 2007

Historia i krytyka pojęć typu, archetypu, homologii i planu budowy. Polski odpowiednik refleksji spod znaku Mayra i Panchena, napisany przez jednego z najlepszych polskich paleozoologów.

Wydanie polskie

W. Niedbała, K. Łastowski (red.), Gatunek w systematyce UAM / Polskie Towarzystwo Taksonomiczne 2004

Tom zbiorowy poświęcony wprost pojęciu gatunku w praktyce taksonomicznej i jego statusowi filozoficznemu. Rzadki przypadek polskiej publikacji stojącej dokładnie na styku obu perspektyw.

Wydanie polskie

Clive A. Stace, Taksonomia roślin i biosystematyka przekł. PWN 1993

Jedyny dostępny po polsku systematyczny wykład teorii taksonomii roślin. Wiekowy, ale nie ma czym go zastąpić w tym języku.

Wydanie polskie

Kazimierz Ajdukiewicz, Logika pragmatyczna PWN 1965; kolejne wydania

Kanoniczny polski wykład definicji, podziału logicznego i warunków poprawności podziału. Punkt odniesienia dla całej późniejszej polskiej dyskusji — i lektura, po której widać, ile błędów w taksonomiach to zwykłe błędy podziału.

Wydanie polskie

Tadeusz Pawłowski, Tworzenie pojęć w naukach humanistycznych PWN, wyd. 2 1986

Typologie, pojęcia porządkujące, definicje klasyfikacyjne i pojęcia nieostre w naukach o człowieku. Najlepsza polska praca na ten temat i wciąż nieprzedawniona.

Wydanie polskie

Joanna Odrowąż-Sypniewska, Rodzaje naturalne. Rozważania z filozofii języka Semper 2006

Jedyna polska monografia poświęcona wprost problematyce natural kinds: esencjalizm Kripkego i Putnama, gatunki biologiczne, rodzaje a odniesienie nazw.

Wydanie polskie

R. Grzegorczykowa, A. Pajdzińska (red.), Językowa kategoryzacja świata UMCS 1996

Reprezentatywny tom polskiego językoznawstwa kognitywnego o kategoryzacji. Naturalne dopełnienie Lakoffa dla kogoś, kto chce zobaczyć to samo zagadnienie na materiale polszczyzny.

Wydanie polskie